Tốc độ phản ứng và hiệu suất cân bằng: Nhanh hơn không có nghĩa nhiều hơn

Chất xúc tác giúp hệ đạt cân bằng nhanh hơn nhưng không tăng hiệu suất cân bằng ở cùng nhiệt độ và điều kiện ràng buộc.

Minh họa: Tốc độ phản ứng và hiệu suất cân bằng: Nhanh hơn không có nghĩa nhiều hơn

Có sản phẩm sớm hơn chưa chắc có nhiều hơn ở cân bằng

Tốc độ phản ứng hỏi hệ thay đổi nhanh đến đâu. Thành phần cân bằng hỏi thành phần nào được duy trì ở cân bằng động trong điều kiện đã nêu. Giữ rõ thời điểm quan sát và các ràng buộc của hệ.

Ở cân bằng động, tốc độ thuận và nghịch bằng nhau, thành phần vĩ mô không đổi. Phản ứng không dừng, và nồng độ chất phản ứng, sản phẩm không nhất thiết bằng nhau. Biểu thức hằng số cân bằng gắn với phản ứng cụ thể và hệ số tỷ lượng; tốc độ bằng nhau không nghĩa là nồng độ bằng nhau.

Chất xúc tác đổi con đường và tốc độ tiến tới cân bằng

Ở cùng nhiệt độ, cùng ràng buộc của hệ và không đổi phản ứng tổng thể đang so sánh, chất xúc tác tạo con đường khác giúp hệ tiến tới cân bằng nhanh hơn. Nó không đổi hằng số cân bằng hay tự làm đổi thành phần cân bằng.

So sánh hai hỗn hợp ban đầu giống nhau, A có xúc tác, B không có. Lấy mẫu sớm, A có thể chứa nhiều sản phẩm hơn. Sau khi cả hai hoàn toàn đạt cùng cân bằng trong cùng điều kiện, việc thêm xúc tác không chứng minh A có hiệu suất cân bằng cao hơn. Hiệu suất ở thời gian ngắn và hiệu suất cân bằng đo hai điều khác nhau.

Nhiệt độ là biến riêng

Đổi nhiệt độ có thể tác động cả tốc độ lẫn hằng số cân bằng. Thay đổi nồng độ, áp suất cần xét phản ứng và ràng buộc cụ thể. Đừng khái quát “xúc tác không dịch chuyển cân bằng” thành “mọi cách tăng tốc phản ứng đều không thể ảnh hưởng cân bằng”.

Tự kiểm tra: “Xúc tác làm cân bằng chuyển sang phải vì phản ứng thuận nhanh hơn.” Phát biểu này bỏ qua tác dụng xúc tác lên con đường nghịch. Trong so sánh cùng nhiệt độ ở trên, đó không phải lý do hợp lệ để dịch chuyển. Nếu còn đổi nhiệt độ hay lấy sản phẩm ra, phải phân tích riêng.

Bài tự biên soạn này dành cho học khái niệm, không chỉ định thông số vận hành công nghiệp hay thí nghiệm.