Tập giá trị khi giới hạn tập xác định: Đỉnh và đầu mút

Xem việc giới hạn một hàm bậc hai thay đổi tập giá trị ra sao. Ba ví dụ tự biên soạn kiểm tra đỉnh, đầu mút và việc có đạt giá trị biên hay không.

Minh họa: Tập giá trị khi giới hạn tập xác định: Đỉnh và đầu mút

Vì sao cùng một công thức lại cho đáp án khác?

Tập giá trị gồm những đầu ra do các đầu vào thực sự được phép của hàm tạo ra. Giá trị nhỏ nhất trên toàn bộ số thực không tự động là giá trị nhỏ nhất trên một khoảng bị giới hạn. Các ví dụ dưới đây được tự biên soạn để học tập.

Xét f(x)=(x−1)2+2f(x)=(x-1)^2+2. Parabol mở lên có đỉnh (1,2)(1,2). Trước khi dùng đỉnh, kiểm tra đầu vào của nó có được phép không.

Ba khoảng, ba tập giá trị

Đầu vào được phépCác điểm cần kiểm traTập giá trị
x∈[0,3]x\in[0,3]Hoành độ đỉnh 1 và hai đầu mút 0, 3[2,6][2,6]
x∈[2,4]x\in[2,4]Đỉnh bị loại; so sánh 2 và 4[3,11][3,11]
x∈(0,3)x\in(0,3)Đỉnh được lấy; đầu mút phải bị loại[2,6)[2,6)

Ở hàng đầu, f(0)=3f(0)=3, f(1)=2f(1)=2 và f(3)=6f(3)=6. Ở hàng thứ hai, hàm tăng trên toàn khoảng được phép, nên đạt nhỏ nhất tại 2 và lớn nhất tại 4. Ở hàng thứ ba, đầu ra 2 vẫn đạt tại x=1x=1. Đầu ra 6 được tiến gần nhưng không đạt: chỉ x=3x=3 và x=−1x=-1 tạo ra nó, mà cả hai đều không được phép.

Đầu mút mở không loại mọi cực trị

Trên (0,2)(0,2), đỉnh vẫn nằm trong tập xác định nên giá trị nhỏ nhất 2 đạt được. Đầu ra 3 chỉ xuất hiện tại hai đầu mút bị loại 0 và 2. Vì vậy tập giá trị là [2,3)[2,3).

Hãy hỏi đầu ra có ít nhất một đầu vào được phép hay không. Đừng chép máy móc dấu ngoặc của tập xác định sang tập giá trị. Tương tự, bỏ một đầu mút không loại đầu ra của nó nếu một đầu vào khác vẫn được phép và tạo ra cùng đầu ra đó.

Trình tự làm bài đáng tin cậy

  1. Viết tập xác định thực tế trước khi tìm cực trị.
  2. Xác định đỉnh và kiểm tra nó có nằm trong tập xác định không.
  3. So sánh giá trị ở đầu mút được lấy và giới hạn tại biên mở.
  4. Với mỗi đầu ra biên, xác định có thực sự đạt được hay không.
  5. Dùng tính liên tục để giải thích vì sao giữa các đầu ra không có khoảng trống.

Bước cuối có điều kiện: các ví dụ này dùng hàm bậc hai liên tục trên một khoảng. Hàm gián đoạn, hàm từng phần hoặc tập xác định bị bỏ điểm bên trong cần phân tích thêm. Phương pháp đúng cho hàm bậc hai liên tục không phải quy tắc tìm tập giá trị phổ quát.

Tự kiểm tra bằng cách giới hạn cùng hàm trên [3,5)[3,5). Tập giá trị là [6,18)[6,18). Đỉnh nằm ngoài tập xác định, 3 được phép còn 5 không được phép. Hãy giải thích các điều đó trước khi chọn dấu ngoặc.

Đồ thị f(x)=(x−1)²+2 trên 0<x<3, hai đầu mút rỗng và đỉnh (1,2) được lấy.
Đồ thị tự tạo cho tập xác định mở (0,3): tập giá trị [2,6), khác ví dụ tập xác định đóng.