Tìm tập xác định có phân thức, căn và lôgarit

Kết hợp điều kiện của mẫu số, căn bậc chẵn và lôgarit, rồi kiểm tra các biên ban đầu qua một ví dụ tìm tập xác định.

Minh họa: Tìm tập xác định có phân thức, căn và lôgarit

Tìm từng điều kiện mới chỉ là bước đầu

Với biểu thức nhận giá trị thực, mọi điều kiện ban đầu phải đồng thời được thỏa mãn. Mẫu số phải khác không. Căn bậc chẵn yêu cầu biểu thức dưới căn không âm. Lôgarit thực yêu cầu đối số dương, cơ số dương và khác 1. Kết hợp các yêu cầu bằng phép giao, không phải phép hợp.

Kỹ năng quan trọng là suy ra điều kiện xác định từ biểu thức, không chỉ nhận ra một dạng khoảng đã học thuộc.

Đặt ba điều kiện vào cùng một hàm

Xét

f(x)=x+1x−2+ln⁡(5−x).f(x)=\frac{\sqrt{x+1}}{x-2}+\ln(5-x).

Thành phần biểu thứcĐiều kiệnLý do
x+1\sqrt{x+1}x≥−1x\ge-1Biểu thức dưới căn phải không âm
Mẫu số x−2x-2x≠2x\ne2Không xác định phép chia cho không
ln⁡(5−x)\ln(5-x)x<5x<5Đối số của lôgarit phải dương

Giao các điều kiện là [−1,2)∪(2,5)[-1,2)\cup(2,5). Tại -1, căn bằng không, mẫu khác không và đối số lôgarit bằng 6, nên đầu mút này được lấy. Tại 2, điều kiện mẫu số không thỏa mãn. Tại 5, đối số lôgarit bằng không. Cả hai đều phải loại.

Đưa căn xuống mẫu sẽ thay đổi biên

Với g(x)=1/x+1g(x)=1/\sqrt{x+1}, biểu thức dưới căn phải không âm và mẫu số còn phải khác không. Kết hợp lại được x>−1x>-1, không phải x≥−1x\ge-1. Điều kiện phụ thuộc vị trí và phép toán, chứ không chỉ việc có dấu căn.

Rút gọn không khôi phục được đầu vào bị loại

Biểu thức h(x)=(x2−4)/(x−2)h(x)=(x^2-4)/(x-2) chỉ rút gọn thành x+2x+2 khi x≠2x\ne2. Hàm ban đầu vẫn loại 2. Hai công thức không xác định cùng một hàm nếu tập đầu vào được phép khác nhau. Giữ điều kiện ban đầu trước khi rút gọn và mang chúng theo trong các bước tiếp theo.

Danh sách kiểm tra dùng lại được

  1. Đánh dấu mọi mẫu số, căn bậc chẵn và lôgarit trong biểu thức gốc.
  2. Viết từng điều kiện, nêu rõ có được lấy dấu bằng hay không.
  3. Lấy giao và loại những giá trị riêng lẻ không được phép.
  4. Thử từng biên và một giá trị bên trong.
  5. Chấp nhận tập xác định rỗng nếu các điều kiện mâu thuẫn.

Ví dụ, x−3+ln⁡(2−x)\sqrt{x-3}+\ln(2-x) đòi hỏi đồng thời x≥3x\ge3 và x<2x<2. Không số thực nào thỏa mãn cả hai. Một bài toán không bảo đảm có khoảng khác rỗng chỉ vì biểu thức nhìn quen thuộc.